Weeshuis versus kinderarbeid

Een weeshuis is een gesticht of instelling voor de verzorging van ouderloze kinderen en kinderen voor wie de ouders niet zelf kunnen zorgen, zegt Wikipedia.

Het principe van weeshuizen bestaat al sinds de eerste eeuw. Toen bestonden er zogenaamde orphanotrophia als een van de methodes voor de zorg voor wezen. Plato pleitte al voor het feit dat wezen onder zorg van openbare verzorgers moesten worden geplaatst die voor hen zouden zorgen als ware het hun eigen kinderen. In de middeleeuwen namen vaak kloosters de zorg van wezen op zich.Niet alle weeskinderen werden opgenomen. Zo blijkt uit de voorwaarden van de stad Goes.

De voorwaarden voor toelating waren: 

- kind van Goese afkomst; 

- minstens drie jaar woonachtig in Goes; 

- niet jonger dan drie jaar; 

- zindelijk; 

- gezond, het kind mag niet lijden aan epilepsie, pokken 

of de pest. 

De zorg voor wezen in het weeshuis werden bekostigd o.a. door giften van rijke stadslui, collecte onder de bevolking of familie, maar de kinderen werden ook vaak tewerkgesteld.

Nog in de negentiende eeuw was kinderarbeid een normaal verschijnsel. Kinderen werkten op het land, in de winkel of in de werkplaats zoals bezemfabrieken, plekken waar kleine handen en lichamen van pas kwamen. Toen door de Industriële Revolutie kinderen ook in fabrieken aan het werk werden gezet, rezen er steeds meer bezwaren tegen kinderarbeid in de fabrieken.

De werkomstandigheden waren daar meestal heel slecht. Een voorbeeld hiervan is het verhaal van de glasfabriek van Petrus Regout in Maastricht, waar de ovens dag en nacht brandden. De fabriek draaide met twee ploegen die elk twaalf uur moesten werken. Kinderen van acht tot tien jaar oud liepen zo rond twaalf uur 's nachts halfslaperig over straat om aan hun werk te beginnen. Regout vond dat niet zo'n probleem. Volgens hem konden de kinderen wel wat slaap missen.

Twee wetten hebben verandering gebracht. De Kinderwet van Van Houten (uit 1874) verbood de arbeid van kinderen tot twaalf jaar in werkplaatsen en fabrieken. Dat betekende overigens niet dat fabrieksarbeid van kinderen onmiddellijk geheel werd uitgebannen. Bovendien was landarbeid door kinderen niet verboden. Kinderarbeid verschoof langzaamaan naar leerplicht.

De eerste leerplichtwet in Nederland werd aangenomen in 1900 en werd effectief op 1 januari 1901. Deze wet verplichtte kinderen van 6 tot 12 jaar tot het volgen van onderwijs. Voor sommige kinderen werden uitzonderingen gemaakt, zoals voor boerenkinderen tijdens de oogsttijd. Dochters mochten ook thuisblijven om het gezin te verzorgen. Rond 1900 bezocht negentig procent van de kinderen een school. Een ontsnapping van veel kinderen uit te zware werkomstandigheden.

In de loop van de tijd werd de leerplicht verlengd en in 1985 met de wet op het basisonderwijs vervroegd en werden alle 5 jarigen verplicht om naar school te gaan. Zo blij als de kinderen toen waren dat ze naar school konden i.p.v. te moeten werken, zijn de kinderen van nu blij als het vakantie is en ze niet naar school hoeven.

Tijdens het figureren in een kinderfilm die zich afspeelt rond 1900 kocht ik de ene dag een kind in het weeshuis en de andere dag bracht ik mijn filmkind naar school. Een wereld van verschil.

Meer informatie over het weeshuis van Goes
http://www.historischmuseumdebevelanden.nl/LesbriefWeeshuis.pdf of breng een bezoek aan het museum zelf. Wie weet is er nog een weeshuis bij jou in de buurt.
Wil je meer weten over de geschiedenis van het onderwijs ga dan naar het onderwijsmuseum

Dit artikel past in de reeks artikelen rondom het tijdsbeeld van 1900
Zie ook: apestreken rond1900 tijdsbeeld door de ogen van een figurant
en :hoge bi straatbeeld anno 1900

Return to Outremer

Een Tempeliersvlag gedragen door een heuse Tempelierridder. Munten met het symbool van de Tempeliers, het deed me allemaal denken aan de kruistochten waardoor overzeese landen (Outremer) veroverd werden, de officiële kruisvaarderstaten bestonden tussen de 11^de en 15^de eeuw. Ze waren voortdurend in oorlog met de omringende Mohammedaanse Staten. Desondanks werd er ook veel handel gedreven.

De Bulgaarse muziekgroep Irfan die hun naam ontleend heeft aan de Soefi terminologie en ‘gnosis’ betekent heeft zich, net als vele anderen, laten inspireren door deze tijd. Met ‘Return tot Outremer’ en ‘In the Gardens of Armida’ dat vertelt over een onmogelijke liefde tussen een kruisvaarder en een Saraceense tovenares uit Damascus die plaats vindt in de ommuurde tuinen van Armida (de tovenares) , betoveren zij je met een mystieke reis in en buiten de tijd. Een poëtische boodschap in de taal van het hart, zoals ze het zelf noemen.

Ze laten zich o.a. beïnvloeden door het muzikale en spirituele erfgoed van Byzantium en middeleeuwse Europa.

In 2008 creëerde Irfan een soundtrack voor de Bulgaarse documentaire ‘The Great Heresey’(gewijd aan de geschiedenis van de Europese middeleeuwse ketterijen, zoals de Bulgaarse ‘Bogomielen’ en de zuid-Franse ‘Katharen’) Zo worden de verhalen van eeuwen geleden tot op de dag van vandaag nog verteld. Met de betoverende klanken en poëtische woorden in mijn hoofd geniet ik na van het optreden van Irfan op Castlefest 2014.

Hoge Bi? Straatbeeld anno 1900

Het leuke van figureren in een film met een historisch verhaal is dat de hele setting teruggaat in de tijd. Alle figuranten in kostuums, geen moderne dingen in beeld en voor een passend straatbeeld bijbehorende vervoersmiddelen, in dit geval maar liefst drie koetsen en twee hoge bi’s.

Een fiets met een hoog en laag wiel, lastig te berijden en remmen is al helemaal gevaarlijk aangezien je zo over het stuur heen vliegt. De hoge bi, zonder enige twijfel de gevaarlijkste massa-geproduceerde fiets. Andere nadelen waren het moeizame opstijgen, de onmogelijkheid om bij een tussenstop een voet op vaste grond te zetten en de instabiele wegligging.

Ik zag het bijna allemaal gebeuren tijdens de opnames al was de berijder, zoals hij zelf zei, wel ervaren. Oefening baart kunst? Ondanks de beperkingen van dit vervoermiddel was dit het eerste echt bruikbare rijwiel.

De koets is een tussenvorm van een draagstoel (later niet gedragen door mannen maar paarden)naar een gemotoriseerd voertuig. Ze werden afhankelijk van de grote en rijkdom van de eigenaar getrokken door één of meerdere paarden. Soms hadden ze aan de achterkant een raam, zodat de ingezetene naar buiten kon kijken en de voorbijgangers konden zien wie er in de koets zat. Rijkdom en de rijke mochten gezien worden.

Drie koetsen in een straat en een scene die keer op keer overnieuw moest. Dat hield in dat de koetsen keer op keer moesten draaien, een hele happening. Nou was deze straat breed, in een smalle straat was het niet mogelijk geweest.

Wil je bovenstaande vervoersmiddelen van dichtbij bekijken, dat kan in de volgende musea’s:

Borg en Rijtuigmuseum Nienoord

Nationaal Fietsmuseum Veloroma

Fietsmuseum de Barrel

Opname historische avonturenfilm

Aanstaande zondag 27 juli 2014 zijn er opnames op de Dam Amsterdam voor de film Michiel de Ruyter.
De scène die gefilmd gaat worden draait om de begrafenis van Michiel en staat gepland voor 12 uur 's morgens. Kortom weer eens wat anders op de zondagmorgen en genoeg tijd om daarna even de Nieuwe kerk in te gaan en langs zijn mooie monument te lopen.
Wil jij zien hoe het er aan toe gaat op een set, vrijwilligers geven uitleg. Een unieke kans om honderden figuranten, cast en crew aan het werk te zien voor een historische avonturenfilm!

Apestreken rond 1900, tijdsbeeld door de ogen van een figurant

Een film met een verhaal dat zich afspeelt rond 1900. Dat levert een heel ander straatbeeld op dan nu. In ruim honderd jaar zijn motoren het beeld gaan vullen en zijn zelfs de fietsen veranderd.

Alles is aangepast om sneller van A naar B te kunnen gaan. Alleen een ouderwetse kinderwagen zie ik nog wel eens voorbij komen.

De tol, hoepel en houten jojo hebben plaats gemaakt voor schermen in verschillende maten.

In de straat waar de scènes gedraaid werden, moest behoorlijk wat worden aangepast. De moderne stadsverlichting verdween  's morgensvroeg. Uithangborden werden vervangen door ouderwetse en stro en houtschaafsel bedekten de klinkers.

Deze straat was er zeker geschikt voor, de gevels pasten, nu met ouderwetse uithangborden of ouderwetse letters op de pui, uitstekend in de film. Reclame op de hoek van een groot gebouw werd vervangen door ouderwetse. Zo was er een hoop werk aan de winkel om alles gereed te maken voor de opnames. Dat was alleen de locatie zelf. Alle acteurs en figuranten moesten er ook uitzien alsof ze in de tijdmachine waren gestapt. Een hanenkam, beugel of tatoeages waren toen niet in de mode. Rekken vol kleding zorgden ervoor dat iedereen in het tijdsbeeld paste. Van wees, visverkoper, poepophaler, ramenwasser tot 'rijke stinkerds' (wil je weten waar die uitdrukking vandaan komt lees hier). Alles was aanwezig zelfs de honden, ezels, kippen en paarden. De laatsten trokken de koets voor de rijke stadslui en de ezels de karren van de marktkoopman als ze dat niet zelf deden.

De straat moet gestonken hebben naar vis en paardenpoep. Als figurant in 2014 had ik daar gelukkig geen last van. Wel ervoer ik hoe het was om een weeskind te kopen en een dag later mijn filmkind naar school te brengen, een wereld van verschil veroorzaakt door het wel of niet hebben van geld.

De film zal over een jaar in de Nederlandse bioscoop te zien zijn.

Zoek de verschillen met de Wijnstraat, Dordrecht rond 1910 en 

http://www.dordtsekaart.nl/koos800.html#zwd755

Binnenkort verschijnen er vervolg-artikels over deze periode:

-Het weeshuis, (kinderarbeid en het instellen van de leerplicht).

-Het straatbeeld, (koets en hoge bi)

-Kleding rond 1900

Figureren historische films

Soms realiseer je je niet dat waar je van droom gewoon werkelijkheid kan worden.
De komende dagen figureer ik in twee films.
Een kinderfilm die zich afspeelt in grootmoederstijd http://www.apestrekendefilm.nl/ 
en een historische avonturenfilm http://www.michielderuyterdefilm.nl/
Wil je al wat bekijken dat kan op http://www.michielderuyterdefilm.nl/
Als Zeeuws meisje met het bloed van Michiel de Ruyter dat ergens ver weg nog door mijn aderen stroomt, is het extra bijzonder om te kunnen figureren in deze film. Binnenkort volgt er een verslag op dit blog.

Midweek Romeins Limburg

Laat je meenemen in de voetsporen van de Romeinen met als thuisbasis Natuurvriendenhuis Eikhold  in Heerlen. Van 15 t/m 19 september 2014.

Op het programma staan een introductielezing, twee musea’s o.b.v. een gids (Thermen museum en Romeinse Catacomben), een fikse wandeling waarin we lopen in de voetstappen van de Romeinen en een bezoek aan een Romeinse Hortus.

Zie ook http://www.beleefdegeschiedenis.nl/content/midweek-romeins-limburg

Inclusief:
4 overnachtingen plus ontbijt,
2x gids,
1x lunchpakket,
koffie en thee bij introductielezing en Romeinse Hortus.

Exclusief:
2x ov retour uitstapje,
entree musea (MJK gratis),
eventueel lakenpakket
-Optioneel: gezamenlijk Romeins diner met gedeelde kosten

Lid: €125,23
Niet lid: €144,63

Opgeven en of informatie
eikhold@nivon.nl of info@beleefdegeschiedenis.nl