Hannibal en het gebruik van strijdolifanten

Als briljant tacticus versloeg Hannibal het ene Romeinse leger na het andere. Daarom was hij tot aan zijn dood een door de Romeinen gezochte vijand. Uiteindelijk, op redelijk hoge leeftijd (+/- 60 jaar) kwam hem ter ore dat Rome op de hoogte was van zijn vaste verblijfplaats. Liever dan terecht worden gesteld door zijn aartsvijanden, maakte Hannibal door middel van gif een eind aan zijn leven.

Wij kennen deze Carthaagse generaal en tacticus door de olifanten die hij inzette in de strijd tegen de Romeinen. Het moet een machtig gezicht zijn geweest, een leger met krijgsolifanten door een woest landschap. Hij was niet de eerste en zeker niet de laatste die deze enorme dieren gebruikte om de vijand te imponeren. Een reliëf van 4500 jaar oud, afkomstig uit Mesopotamië, is het oudste bewijs van het bestaan van tamme olifanten. De vroegst bekende militaire toepassing van olifanten dateert van circa 1100 v. Chr. in Vedisch India. De slag bij Gaugamela tegen Alexander Grote (1 oktober 331 v. Chr.) was waarschijnlijk de eerste keer dat een Europees leger werd geconfronteerd met krijgsolifanten. 

Alexander de Grote won de slag. 

(In de film "Alexander" komt deze slag incl. de olifanten voor.)

In diezelfde tijd had het Magadharijk aan de Ganges (maakt onderdeel uit van het huidige India) 6000 krijgsolifanten. Keizer Chandragupta Maurya zou dit aantal later uitbreiden tot 9000.

In de middeleeuwen werden olifanten in Europa nog maar zelden gebruikt als krijgsdier. Karel de Grote nam zijn olifant, Abul-Abbas, mee toen hij ging vechten tegen de Denen in 804, en de kruistochten gaven keizer Frederik II van het Heilige Roomse Rijk de mogelijkheid om een olifant te vangen in het Heilige Land, die later gebruikt werd bij de inname van Cremona in 1214. Nieuwe wapens en tactieken zorgden ervoor dat de olifant zijn positie in de strijd verloor. Tevens ook door het verminderde contact tussen de westerse wereld en het Oosten na het jaar 1000 De introductie van buskruit in de late 15^e eeuw zorgde ervoor dat de krijgsolifant volledig verdween van het slagveld. Zijn imposante uiterlijk kon niet op tegen de kracht van het kanon.

In de strijd werd de olifant gebruikt om een charge mee uit te voeren. Stel een rij olifanten naast elkaar voor die met 23km p/u aan komt denderen zwaaiend met hun slagtanden, gereed om alles wat ze tegenkomen te verpletteren. Je kunt het beste je speer loslaten en hard wegrennen. De olifanten boden door hun hoogte bescherming aan hun berijder en werd daarom ook gebruikt als platvorm om met pijl en boog te schieten. Er waren zelfs olifanten die een toren op hun rug droeg waarin ruimte was voor drie krijgers.

De olifant blijkt een nuttig dier op het slagveld, maar wat als hij op hol slaat? Daar had de berijder een oplossing voor. Met zijn beitel en hamer kon hij de ruggengraat breken.

Dat paarden en kamelen veel gebruikt werden in oorlogen dat wist ik, maar olifanten...

Binnenkort meer over het stichtingsverhaal van de stad Carthago, net als het stichtingsverhaal van Rome zit ook dit verhaal vol mythologie.

Carthago een smeltkroes van culturen uit de oudheid

Onlangs bezocht ik de tentoonstelling Carthago in het RMO.

Bij de plaatsnaam Carthago denk ik aan het verhaal van Hannibal. Veel informatie over Hannibal is afkomstig van Romeinse en Griekse schrijvers (Livius en Polybios) Hannibal was een Carthaagse generaal. Zijn bekendheid verwierf hij tijdens de tweede Punische oorlog. Dat is de oorlog waarin hij met olifanten door de Alpen trok. De exacte doortocht door de Alpen blijft tot op de dag van vandaag een punt van discussie.

 Carthago was een belangrijke handelsstad met haven die in de oudheid de hoofdstad van het Carthaagse Rijk was. In 146 v. Chr. werd de stad door de Romeinen verwoest. De Romeinen waren ook degene die de stad weer opbouwden zodat het uit kon groeien tot de derde stad van het Romeinse Rijk. Na de val van het Romeinse Rijk werd Carthago bezet door de Vandalen tot de Byzantijnen in 533 Carthago innamen. In de zevende eeuw werd de gewilde stad veroverd door de Arabieren. Vanaf de zevende eeuw na Chr. raakte de stad langzaam in de vergetelheid. Pas in de vroege negentiende eeuw werden Carthago’s ruïnes herontdekt.

Carthago hing in de oudheid een religie aan die berucht
was om de kinderoffers. De baälsdienst met als hoofdgod Melkart zou deze offers aanmoedigen. Tijdens recente opgravingen werden veel urnen gevonden met verbrandde kinderbeenderen uit 400-200 v. Chr. Is dit de bevestiging van de kinderoffers waar de Romeinse schrijver Plutarches over schreef of moeten we de verhalen zien als Romeinse propaganda? Maar waren die vele teruggevonden verbrandde resten dan normale crematie?

Binnenkort meer over Hannibal en het gebruik van strijdolifanten.

De Vlucht

Van Tobsha Learner

Ik kan er geen afscheid van nemen, met nog 25 bladzijdes te gaan nadert het einde van mijn boek. Het gebeurt me niet vaak dat ik daar tegenop zie. Nu zit ik in een onmogelijke worsteling tussen nieuwsgierigheid en het einde vertragen door de optie steeds maar een paar pagina’s te lezen. De eerste wint het, blijkbaar ben ik te nieuwsgierig van aard. Of is het de mystieke kabbalistische fluistering die over het hele verhaal zweeft die me dwingt om door te lezen?

Het verhaal speelt zich af in de tweede helft van de 17^de eeuw. Een tijd die nu onder de loep ligt vanwege de film Michiel de Ruijter. Een deel van het verhaal speelt zich af in de Nederlanden en zelfs Johan de Witt komt er in voor net als de bekende Benedictus de Spinoza. De hoofdpersoon is een vrouw die zich graag wentelt in de vernieuwing en verlichting die Holland biedt. Maar ze is joods, vroedvrouw en dus van het vrouwelijke geslacht. Een combinatie die om moeilijkheden vraagt. Geneeskunst en hekserij liggen dicht bij elkaar net als kennis en de dood. Met een rancuneuze inquisiteur die zijn kans afwacht bevindt de vrouw zich op het scherpe snijvlak tussen dood en leven. Kiest ze voor kennis of voor onderdanigheid?

Haar relatie met een katholieke edelman maakt het leven niet makkelijker. Is hun zielsverwantschap sterk genoeg om de angst voor de afschrikwekkende martelpraktijken van de inquisitie op afstand te houden? Of helpen de beschermende kabbalistische symbolen? Ik ga het zo ontdekken. Jij ook?

“Misschien kan ze (Ruth) nadat haar boek is uitgegeven ergens een aanstelling als docent krijgen. Ach, welnee, hoe dan? Als Felix von Jos? Ze lacht, want ze is weer eens vergeten dat ze een vrouw is. Ze moet praktisch zijn, ze moet…Terwijl ze vecht tegen de koorts probeert ze haar tollende gedachten te ordenen – hoopvolle gedachten, die weigeren stil te staan, maar als regendruppels dansen op een zonnewijzer, terwijl de schaduw van de tijd onverstoorbaar voorbij glijdt.”

agenda maart-april-mei

-Tentoonstelling Schitterend Romeins in Woerden stadsmuseum Woerden

-Tentoonstellling Verborgen verhalen. Waarom archeologen bewaren in Groningen science-and-society/university-museum

-Tentoonstelling Midden Nederland onder de Merovingen in Houten  archeologiehouten

-Tentoonstelling Het geheim van de Middeleeuwen in Utrecht www.catharijneconvent

-Romeinse muntschat in Leiden www.rmo

-Tentoonstelling Nemrud  Dagi in Amsterdam www.allardpiersonmuseum.nl

De Schrijver

Ik voel me verbonden met de Egyptische schrijver. Al zal ik vrijer zijn in wat ik opschrijf dan hij dat was en zullen mijn woorden toegankelijker zijn dan de zijne waren. Hij deed namelijk de administratie en dat is niet mijn sterkste kant. Veel liever fantaseer ik de mooiste verhalen met als rode draad een kern van waarheid en het allerliefst tegen een historische achtergrond. Een museumbezoek zorgt bij mij vaak voor een waterval aan inspiratie. Niet voor niks is de dag erna in mijn agenda leeg.

Net als de Egyptische schrijver zit ik wel eens in- voor het gemak noem ik het- lotushouding met mijn laptop op schoot, maar steeds meer doe ik de dingen staand, we zitten al zo veel. Alle afbeeldingen van schrijvers uit die tijd zijn zittend, favoriete houding of een onderdanige houding?

In het oude Egypte kon naar schatting maar 1% van de bevolking schrijven en lezen. Egyptische schrijvers waren hoeders van de wijsheid van het verleden. De schrijfkunst ging over van vader op zoon en was een beroepsgeheim. Dat de kunst van het schrijven beroepsgeheim was, kun je je nu niet voorstellen. Schrijvers lieten zich graag vereeuwigen om te laten zien dat ze een hoge status hadden, die wilden ze in het hiernamaals vast niet kwijtraken.

Nog steeds zijn ze de hoeders van de wijsheid verleden, door hen weten we veel over de geschiedenis van Egypte. Ik hoop ook iets bij te dragen aan de beleving van de geschiedenis. Door mijn historische verhalen en dit blog. Maar of ik me ooit laat vereeuwigen zoals de Egyptische schrijvers dat deden…

Het beeld is van graniet en de datering is ong. 2400 v. Chr.

http://beleefdegeschiedenis.nl/content/cunera-en-de-macht-van-de-sleutel

http://www.rmo.nl/collectie/afdelingen/egyptenaren/de-mooiste-objecten/schrijver

IJsland bouwt Vikingtempel

Onlangs kwam het in het nieuws. Voor http://archeologieonline.nl/ schreef ik er een uitgebreid artikel over.
http://archeologieonline.nl/nieuws/ijsland-bouwt-vikingtempel

Het artikel hoort bij een drieluik over de Vikingen:
http://www.levendegeschiedenis.blogspot.nl/2015/02/op-zoek-naar-de-ziel-van-de-vikingen.html
Een artikel over de Vikingen in Nederland is in de maak.

Hoezo inspirerend die Vikingen!

Op zoek naar de ziel van de Vikingen

Het beeld dat wij van de Vikingen hebben bestaat uit plunderende bendes met gehoornde helmen op hun hoofd. Archeologische vondsten werpen nieuw licht op de zaak en laten zien dat het uitmuntende handelaren en voortreffelijke ambachtsmensen waren. Ze hielden zich o.a. bezig met sieraden maken, zwaarden smeden, weven, hout bewerken, en dreven handel zelfs tot aan Istanbul. Het Gallo-Romeins Museum in Tongeren (BE) laat met een grote video-installatie deze ambachtsmensen aan het werk zien. De objecten in de tentoonstelling ademen de sfeer van vakmanschap.

Op Viking gaan

De tentoonstelling gaat over een volk dat zichzelf nooit Viking genoemd heeft. Wel komt de naam die wij hun geven voor in hun geschriften, maar betekent zoiets als: ‘op reis gaan’. ‘Op viking gaan’, kon dus ook op vrouwen en kinderen slaan. Dat de vrouw een belangrijke rol speelde bewijzen o.a. de vele teruggevonden sleutels. De vrouw des huizes droeg een symbolische sleutel aan een ketting op haar kleding.

Rituele Verbranding

Voor de mysterieuze godenwereld is, net als in het dagelijks leven van de Vikingen, ook in de tentoonstelling een speciale plaats. Zoals het Walhalla, de Asen en de Wanen (godenfamilies) en de Nornen(schikgodinnen) en de Walkuren (oorlogsgodinnen), maar ook de vele amuletten die tijdens opgravingen zijn teruggevonden. Ook aan de zeer streekgebonden rituelen rondom begrafenissen wordt aandacht besteed. Een opvallend ritueel is de crematie door de dode in een schip te leggen en dat schip in brand te steken. In de meeste graven werd maar een handjevol spijkers teruggevonden. Vermoedelijk werd niet iedereen in een compleet schip gecremeerd, dat was te kostbaar.

Belevenisvolle tentoonstelling

Met deze belevenisvolle tentoonstelling ontkracht het Gallo-Romeins museum een aantal verhalen die in de middeleeuwen zijn opgeschreven en laat een compleet beeld zien van het dagelijks leven van zeer kunstzinnige mensen. Die smerige barbaren die plunderend en moordend rondtrokken, hadden o.a. oorlepels, gedecoreerde kammen, en met filigrein versierde sieraden.

Volg het gesponnen draad van de Nornen en ga op zoek naar de ziel van de Vikingen. De tentoonstelling is nog te zien tot en met 15 maart 2015.

Wil je meer weten

Gallo-Romeins museum

Noordse Mythologie